Yayın Etiği Politikası

Yayın Etiği Politikası

USBİLİM Sosyal Bilimler Dergisi, bilimsel yayıncılık süreçlerinde akademik dürüstlük, özgünlük, tarafsızlık, şeffaflık, hesap verebilirlik ve araştırma etiği ilkelerini benimsemektedir. Derginin yayın etiği politikası, Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayımlanan temel ilkeler ve rehberler dikkate alınarak hazırlanmıştır.

Bu politika; yazarlık, araştırma etiği, hakemlik, editoryal kararlar, intihal ve benzerlik denetimi, üretken yapay zekâ kullanımı, kaynak güvenilirliği, çıkar çatışmaları ve yayın sonrası işlemlere ilişkin kuralları kapsamaktadır. Dergiye makale gönderen yazarların, değerlendirme sürecinde görev alan hakemlerin ve editoryal kurul üyelerinin bu ilkelere uyması beklenmektedir.

1. Yazarların Etik Sorumlulukları

• Yazarlar, gönderdikleri çalışmaların özgünlüğünden, bilimsel doğruluğundan ve etik uygunluğundan sorumludur.
• Başka araştırmacılara ait fikir, yöntem, veri, bulgu ve ifadeler uygun biçimde kaynak gösterilmelidir.
• İntihal, veri uydurma, veri çarpıtma, mükerrer yayın, uygunsuz yazarlık ve yanıltıcı bilimsel beyanlar kabul edilmez.
• Bir çalışma aynı anda başka bir dergide değerlendirme sürecinde bulunamaz.
• Tüm yazarlar çalışmanın bilimsel içeriğini incelemiş, son sürümünü onaylamış ve yayımlanmasına rıza göstermiş olmalıdır.
• Finansal destekler, olası çıkar çatışmaları ve varsa üretken yapay zekâ kullanımı açıklanmalıdır.
• Araştırma verilerinin doğruluğu korunmalı; gerekli editoryal incelemelerde etik, hukuki ve gizlilik koşulları çerçevesinde destekleyici bilgiler sunulmalıdır.
• Yayımlanan çalışmada önemli bir hata veya etik sorun tespit edilirse dergi editörlüğü bilgilendirilmelidir.

2. Editörlerin ve Yayın Kurulunun Etik Sorumlulukları

• Editörler, makaleleri bilimsel nitelik, özgünlük, yöntemsel yeterlilik, etik uygunluk ve derginin kapsamı açısından değerlendirir.
• Yazarların kişisel özellikleri, kurumsal bağlılıkları ve bilimsel değerlendirmeyle ilgisiz nitelikleri editoryal kararlarda ayrımcılık gerekçesi olamaz.
• Yazar ve hakem kimliklerinin ve yayımlanmamış çalışmaların gizliliği korunur.
• Çıkar çatışması bulunan editörler ilgili makalenin değerlendirme sürecinden çekilir.
• Olası bilimsel suistimal bildirimleri tarafsız ve belgelere dayalı olarak incelenir.
• Hakem raporları bilimsel kararların oluşturulmasında dikkate alınır; nihai karar editoryal sorumluluk kapsamında verilir.
• Makale işlem ücretleri değerlendirme ve kabul kararlarını etkilemez.

3. Hakemlerin Etik Sorumlulukları

• Hakemler, değerlendirmelerini nesnel, bilimsel, yapıcı ve gerekçeli biçimde yapar.
• Değerlendirme amacıyla kendilerine iletilen çalışmaları ve bilgileri gizli tutar.
• Çıkar çatışması bulunan hakemler durumu editörlüğe bildirir ve değerlendirmeden çekilir.
• Hakemler, uzmanlık alanları dışında kalan veya yeterli zamanda değerlendiremeyecekleri davetleri kabul etmemelidir.
• İntihal, kaynak uydurma, veri tutarsızlığı ve diğer etik ihlal şüpheleri editörlüğe bildirilmelidir.
• Hakemler, yayımlanmamış çalışmalardaki bilgi ve bulguları kendi çıkarları doğrultusunda kullanamaz.

4. Araştırma Etiği ve Etik Kurul Onayı

Etik kurul onayı gerektiren araştırmalarda, ilgili izinlerin araştırmaya başlamadan önce alınması zorunludur. Etik kurulun adı, karar tarihi ve karar numarası makalede açıkça belirtilmelidir. Etik kurul onay belgesi editörlüğe sunulmalıdır.

İnsan katılımcılarla yürütülen araştırmalarda gönüllü katılım, bilgilendirilmiş onam, kişisel verilerin korunması ve katılımcı mahremiyeti gözetilmelidir. Araştırma verilerinin toplanması, işlenmesi, saklanması ve paylaşılması ilgili mevzuata ve etik ilkelere uygun olmalıdır.

Etik kurul onayı gerektirmeyen araştırmalarda bu durumun gerekçesi makalede açıklanmalıdır. Bir çalışmanın etik kurul onayından muaf olduğunun belirtilmesi, araştırmacıların diğer etik sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.

5. İntihal ve Benzerlik Kontrolü Politikası

USBİLİM Sosyal Bilimler Dergisi, bilimsel yayıncılıkta özgünlüğü temel koşullardan biri olarak kabul etmektedir. Dergiye gönderilen çalışmalar intihal, uygunsuz alıntılama, mükerrer yayın, veri uydurma, veri çarpıtma ve diğer bilimsel suistimal türleri açısından değerlendirilmektedir.

Benzerlik oranının %20'yi aşması durumunda çalışma editoryal incelemeye alınır. Eşleşmelerin niteliğine ve tespit edilen sorunlara göre düzeltme istenebilir veya çalışma reddedilebilir.

Benzerlik oranı %20'nin altında olsa dahi, kaynak göstermeden metin kullanımı, düşünce intihali, yanıltıcı atıf, uygunsuz yeniden kullanım veya başka bir etik ihlal tespit edilirse editörlük gerekli işlemleri uygular.

Benzerlik yazılımı raporları, bilimsel ve etik değerlendirmeye yardımcı araçlar olarak kullanılır; editoryal kararların tek dayanağını oluşturmaz.

6. Yapay Zekâ Kullanımı ve Akademik Dürüstlük Politikası

USBİLİM Sosyal Bilimler Dergisi, yapay zekâ teknolojilerinin bilimsel araştırma ve akademik yazım süreçlerinde yardımcı araçlar olarak kullanılabileceğini kabul etmektedir. Bununla birlikte bu araçların kullanımı, araştırmanın özgünlüğünü, bilimsel güvenilirliğini, etik uygunluğunu ve insan yazarların sorumluluğunu ortadan kaldıramaz.

6.1. Yapay Zekânın Yazar Olarak Gösterilememesi

Üretken yapay zekâ sistemleri ile diğer yapay zekâ araçları, USBİLİM Sosyal Bilimler Dergisi'ne gönderilen çalışmalarda yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez.

Yazarlık; bilimsel katkı, hesap verebilirlik, etik sorumluluk, çıkar çatışması beyanı ve gerektiğinde araştırmanın savunulması gibi yükümlülükleri içerir. Yapay zekâ sistemleri bu yükümlülükleri insan yazarlar gibi üstlenemediğinden yazarlık hakkına sahip değildir.

Çalışmanın bilimsel içeriğinin, kullanılan kaynakların, analizlerin, yorumların ve sonuçların doğruluğundan tümüyle insan yazarlar sorumludur.

6.2. Yapay Zekâ Kullanımının Beyanı

Yazarlar, üretken yapay zekâ araçlarından makale hazırlama veya araştırma sürecinde yararlanmışlarsa, kullanılan aracın adını, kullanım amacını ve kapsamını uygun bir beyanla açıklamalıdır.

Bu beyan; metin taslağı oluşturma, içerik geliştirme, literatürün özetlenmesi, veri işleme, analiz, kod üretimi, çeviri veya dil düzenleme gibi çalışmanın hazırlanmasına katkıda bulunan kullanımları kapsar.

Yapay zekâ kullanımına ilişkin açıklamalar, çalışmanın ilgili yöntem veya teşekkür bölümünde ya da ayrı bir Yapay Zekâ Kullanım Beyanı başlığı altında sunulabilir. Kullanılan aracın sağladığı çıktıların doğruluğunu kontrol etmek ve gerekli akademik değerlendirmeleri yapmak yazarların sorumluluğundadır.

6.3. Yapay Zekâ Tarafından Uydurulan Kaynaklar ve Atıf Güvenilirliği

Yazarlar, çalışmalarında kullandıkları her kaynağın gerçekliğini, bibliyografik doğruluğunu ve ilgili bilimsel iddiayı destekleyip desteklemediğini kontrol etmekle yükümlüdür. Kaynakların yalnızca yapay zekâ sistemlerinden elde edilmiş olması, doğrulanmış oldukları anlamına gelmez.

Editörlük, şüpheli kaynaklar için yazarlardan doğrulayıcı bibliyografik bilgi, DOI bağlantısı veya kaynak metnini talep edebilir. Doğrulanamayan atıfların düzeltilmesi istenebilir. Sistematik kaynak uydurma, kasıtlı yanıltma veya ciddi bilimsel güvenilirlik sorunu tespit edilmesi hâlinde çalışma reddedilebilir ve uygun etik inceleme süreci başlatılabilir.

6.4. Yapay Zekâ ile Üretilen Bilimsel İçeriğin Kontrolü

Yazarlar, yapay zekâ tarafından oluşturulan bilgileri bağımsız bilimsel kaynaklarla doğrulamak zorundadır. Yapay zekâ çıktılarındaki hatalar, bilimsel tutarsızlıklar, yanlış yorumlar veya uydurma bilgiler, aracın kullanılmış olması gerekçesiyle mazur görülemez.

Yapay zekâ kullanılarak gerçekte gerçekleştirilmemiş bir araştırmanın yürütülmüş gibi sunulması, uydurma katılımcı verilerinin üretilmesi veya analiz sonuçlarının değiştirilmesi kabul edilemez.

Yapay zekâ tarafından üretilen metnin benzerlik yazılımında düşük oran vermesi, içeriğin bilimsel açıdan özgün veya etik olarak uygun olduğunu kanıtlamaz.

6.5. Hakemlik ve Editoryal Süreçlerde Yapay Zekâ Kullanımı

Editörler ve hakemler, değerlendirme sürecinde eriştikleri yayımlanmamış makaleleri, araştırma verilerini ve gizli bilgileri, gerekli gizlilik ve veri güvenliği güvenceleri olmadan üçüncü taraf yapay zekâ sistemlerine aktaramaz.

Yapay zekâ araçları hakemlik değerlendirmesinin veya editoryal karar verme sorumluluğunun yerine geçemez. Nihai bilimsel değerlendirme ve yayın kararlarından ilgili insan hakemler ve editörler sorumludur.

Yapay zekâ tespit araçlarının sonuçları, bir çalışmanın yapay zekâ ile yazıldığına veya etik ihlal içerdiğine ilişkin tek başına kesin kanıt olarak kabul edilmez. Şüpheli durumlar somut bulgular ve editoryal inceleme çerçevesinde değerlendirilir.

7. Yazarlık, Katkı Beyanı ve Çıkar Çatışmaları

Yazarlık, araştırmaya anlamlı bilimsel katkı ve çalışmanın içeriğine ilişkin sorumluluk gerektirir. Hediye yazarlık, hayalet yazarlık ve bilimsel katkısı bulunmayan kişilerin yazar olarak gösterilmesi kabul edilmez.

Yazarların araştırmanın tasarımı, veri toplama, analiz, yorumlama ve makalenin hazırlanması gibi aşamalardaki katkıları açıklanmalıdır. Tüm yazarlar çalışmanın son sürümünü onaylamış olmalıdır.

Yazarlar, editörler ve hakemler değerlendirme sürecini etkileyebilecek mali, kurumsal, mesleki veya kişisel çıkar çatışmalarını bildirmekle yükümlüdür.

8. Hakemlik Sürecinde Gizlilik ve Tarafsızlık

USBİLİM Sosyal Bilimler Dergisi, çift taraflı kör hakemlik sistemini uygulamaktadır. Bu sistemde yazar ve hakem kimlikleri değerlendirme süresince karşılıklı olarak gizli tutulur.

Makaleler editoryal ön incelemenin ardından ilgili alanda uzman en az iki bağımsız hakem tarafından değerlendirilir. Değerlendirme ölçütleri arasında bilimsel özgünlük, yöntemsel yeterlilik, kaynakların güvenilirliği, bulguların tutarlılığı, literatüre katkı ve etik uygunluk yer alır.

Hakem raporları doğrultusunda düzeltme, yeniden değerlendirme, kabul veya ret kararı verilebilir. Nihai karar editoryal sorumluluk kapsamında alınır.

9. Mükerrer Yayın ve Önceden Sunulmuş Çalışmalar

Dergiye gönderilen çalışmaların daha önce tam metin olarak yayımlanmamış olması ve başka bir dergide eş zamanlı değerlendirme sürecinde bulunmaması gerekir.

Lisansüstü tezlerden üretilen çalışmalar ile bilimsel toplantılarda sunulmuş ve yalnızca özeti yayımlanmış bildirilerden geliştirilen tam metin makaleler değerlendirmeye kabul edilebilir. Bu çalışmaların tezden veya bildiriden üretildiği açıkça belirtilmeli, varsa önceki sürümler ve aralarındaki ilişki editörlüğe bildirilmelidir.

Önceden yayımlanmış içeriklerin uygun atıf yapılmadan yeniden yayımlanması, sonuçların yanıltıcı biçimde bölünerek birden fazla yayın hâline getirilmesi ve bilimsel katkı hakkında yanlış izlenim oluşturulması kabul edilmez.

10. Düzeltme, Geri Çekme ve Yayın Sonrası İşlemler

Yayımlanan çalışmalarda bilimsel kaydı etkileyen hata, eksiklik veya etik sorunlar tespit edildiğinde, sorunun niteliğine uygun işlemler yürütülür.

• Düzeltme: Bilimsel sonuçların genel güvenilirliğini ortadan kaldırmayan, ancak düzeltilmesi gereken önemli hatalar için yayımlanabilir.
• Geri çekme: Bulguların güvenilirliğini ciddi biçimde zedeleyen veri sorunları, ağır etik ihlaller veya diğer önemli nedenlerle uygulanabilir.
• Endişe bildirimi: Ciddi bir sorunla ilgili inceleme devam ederken okuyucuların bilgilendirilmesi amacıyla yayımlanabilir.

Geri çekme ve düzeltme işlemleri, COPE rehberleri dikkate alınarak değerlendirilir. Yayın sonrası bildirimler ilgili makaleyle açık biçimde ilişkilendirilir.

Değerlendirme sürecindeki bir makalenin geri çekilmesine ilişkin yazar talepleri, gerekçeleriyle birlikte editörlüğe yazılı olarak iletilir ve değerlendirmenin bulunduğu aşama ile başvurunun koşulları dikkate alınarak karara bağlanır.

11. Etik İhlal Bildirimleri, Şikâyetler ve İtirazlar

Yazarlar, hakemler ve okuyucular; intihal, kaynak uydurma, veri manipülasyonu, uygunsuz yazarlık, çıkar çatışması ve diğer yayın etiği ihlallerine ilişkin gerekçeli bildirimlerini dergi editörlüğüne iletebilir.

Başvurular, somut kanıtlar ve bilimsel yayın etiği ilkeleri çerçevesinde değerlendirilir. Gerektiğinde taraflardan açıklama, kaynak belgeleri veya destekleyici veriler istenir. Çıkar çatışması bulunan kişiler inceleme sürecine katılmaz.

Yazarlar editoryal kararlara ilişkin gerekçeli itirazda bulunabilir. İtiraz başvuruları tarafsızlık ve bilimsel gerekçelendirme ilkeleriyle değerlendirilir.

12. Makale İşlem Ücretleri ve Editoryal Bağımsızlık

USBİLİM Sosyal Bilimler Dergisi'nde makale işlem ücreti uygulanmaktadır. Ücretlendirme koşulları ayrı bir politika sayfasında açıklanır.

Makale işlem ücretinin ödenmesi, çalışmanın kabul edileceği veya yayımlanacağı anlamına gelmez. Bilimsel değerlendirme ve editoryal kararlar mali süreçlerden bağımsız olarak yürütülür.

13. Temel Etik İlke ve Rehberler

USBİLİM Sosyal Bilimler Dergisi'nin yayın etiği politikasında aşağıdaki rehberler dikkate alınmaktadır:

Bu politika, bilimsel yayıncılık alanındaki gelişmeler ve ilgili etik rehberlerdeki güncellemeler doğrultusunda yeniden değerlendirilebilir.